عبدالله مستوفى

17

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

ميكرد . با توجه بنكات فوق و تحت‌نظر آوردن حقايق وضعيات داخلى و خارجى ، مراجعه بدولت ديگر غير از انگلستان ، علاوه بر آنكه ، با سوابق مساعدتها و اطمينان قطعى ، كه در ضمن مذاكرات از نظر مساعدت آن دولت ، بحسن استقبال و آتيهء ايران ، حاصل گرديد اقتضا نداشت ، شرط امكان و عملى بودن را نيز فاقد بود . بنابر ملاحظات فوق ، هيئت دولت در ضمن ايفاى وظايف روزانه و استقرار نظم و تهيهء موجبات آسايش حال اهالى ، از نقطه‌نظر تعيين خطمشى سياسى دولت و روشن كردن اين تكليف ، از مذاكره با دولت انگلستان در تأمين آتيهء مملكت خوددارى ننمود . چندى از متاركهء جنك نگذشته بود كه در اين مسائل بطور كلى با اولياى دولت معظم لها ، مذاكرات بميان آمد ، تمام شرايط اصلاح مملكت رعايت و در نتيجهء تبادل نظريات و اقدامات كه چندين ماه طول كشيد ، قراردادهائى با موافقت طرفين ، مقرر گرديد . البته ، براى تصميم در عقد قرارداد و خاتمهء دورهء بىتكليفى ، علل و موجبات ديگرى نيز موجود بود ، كه اظهار و اعلام آنها فعلا نيز خالى از اقتضا است ، و ارباب فراست با مختصر تأمل و توجهى بوضعيات بين المللى ، مىتوانند آن حقايق را دريافته ، و تصميمات دولت را تقدير نمايند . قسمتى از اين حقايق ، مربوط بسياست گذشتهء ايران در مدت امتداد جنك بود ، كه سعى و كوشش نمايندگان دولت را در كنفرانس صلح ، دچار موانع و اشكالات كرد و بالاخره ، با تمام مشكلات و ملاحظات فوق موفقيت بانجام قراردادها حاصل گرديد . بطوريكه ملاحظه مىشود ، در آنها دولت تأمينات كافيهء براى حفظ حيثيات و استقلال و تماميت ايران تحصيل نموده ، و استفادهء از معلومات فنى متخصصين انگليسى را با كمك‌هاى مادى و مالى ديگر ، از قبيل اسلحه و مهمات ، بدون اينكه تكاليف ديگرى قبول نمايد ، بدست آورده . تغيير عهدنامه و تجديدنظر در تعرفهء گمرگى براى اينكه عايدات در آتيه كفايت مصارف اصلاحات را نيز بنمايد ، مسلم گردد . علاوه بر اينها ، بموجب مراسله و تعهدات رسمى جداگانه ، به تحصيل مساعدت دولت انگلستان براى موافقت با تقاضاى مشروع مملكت ، در كنفرانس صلح موفق گرديده است . موفقيت دولت راجع بعضويت ايران در مجمع اتفاق ملل ، كه عليحده محرز و مسلم است نيز يك وثيقهء بين المللى مهمى براى استقلال و تماميت ايران ، و از نقطه نظر سياست خارجى ، موجب اطمينان تام مىباشد . در ضمن از ذكر اين نكته هم نبايد خوددارى نمايم ، كه اين قراردادها با لذات هر شرط و تعهد مضرى را فاقد و اصول موجبات مسلمهء سعادت و استقلال مملكت را داراست ليكن بديهى است ، شرط استفادهء مملكت از آن ، بوسيله حسن استعمال و اجراى آن بدست اشخاص بصير بوضعيات مصالح مملكت است .